به قلم: ناهید زندی پژوه
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی طنین یاس، با توجه به اینکه امروزه به بهانه جهانی شدن، کشورهای استعمارگر با کمک ابزارهای فرهنگی نظیر ماهوارهها تلاش میکنند، تغییرات فرهنگی مورد نظر خود را ایجاد کنند، این مقاله در جهت جلوگیری از آسیبهای پنهان این است که به همه بخصوص اقشار آسیبپذیر، یعنی زنان خانهدار و جوانان، توجه بیشتری شده و از طریق ایجاد برنامههای فرهنگی متنوع، برای پر کردن اوقات فراغت طراحی و اجرا شود.
عصر حاضر، عصر ارتباطات و عرصه سلطه پدیده رسانه بر زندگی انسانها معرفی شده است. بی تردید، رسانه ها موفق شدهاند افکار و عقاید انسانهای بیشماری را دستخوش تغییر سازند. در این بین، زنان خانهدار و جوانان از جمله گروههای هدف برای این رسانهها محسوب میشوند چنانکه تحقیقات بعمل آمده نشان داده است که تأثیر پذیری دانشجویان دختر از برنامههای این رسانه به مراتب بیشتر از دانشجویان پسر است. این اقشار (زنان و جوانان) از ماهواره به انحای مختلف از قبیل سرگرمی و تنوع و پرکردن اوقات فراعت استفاده می کنند. زنان خانه دار بویژه در برابر برنامههای ماهواره با سیل عظیمی از اطلاعات و برنامههای متنوع از سراسر جهان که هر کدام فرهنگ خاص خود را ارائه و معرفی می کنند، باعث می شوند که این دسته با فرهنگهای جدیدی روبه رو شدند که با فرهنگ خودشان در تضاد است در نتیجه این امر می تواند تغییرات فرهنگی از قبیل رویه، رفتار، طرز تفکر، سبک زندگی را بدنبال داشته باشد.
زنان خانه دار برای این رسانه ها گروه هدف هستند زیرا با تغییر هویت فرهنگی زنان است که کم کم می توان هویت فرهنگی دیگر اقشار را تغییر داد. زنان در این رسانه ها که اهداف نظامهای غربی و سرمایه داری را دنبال میکنند فقط جسم اند و تن و باید مصرف کننده و مصرف شونده باشند و این « باید » است که شکل لباس، آنان را تعیین میکند این رسانه ها با تبلیغ لباس های مستهجن، وسایل آرایشی تحریک کنند، مدل های مو عجیب و غریب و گنجاندن استعمال مواد مخدر و الکل در سریال ها و برنامه ها باعث ترویج ناهنجاری ها در قشر آسیب پذیر جوامع می گردند، آری ماهواره این وسیله ارتباطی با قابلیت ها و ویژگی های مخصوص به خود، هنگامی که در دست تشکیلاتی قرار می گیرد که هدفی جز تخریب فرهنگ یک قوم و جایگزینی آن با فرهنگ سلطه گر و استعماری ندارد، تبدیل به ابزار و عمال خطرناکی در جهت هجوم فرهنگی می شود. متاسفانه این ابزار، شمشیر دو لبه ای است که استکبار جهانی لبه مخرب و فساد انگیز آن را برای قطع ریشه های فرهنگی یک ملت بکار می گیرد.
بر اساس آمار ۹/۶ درصد از معتادان کشور را زنان تشکیل میدهند و حدود ۱۰ درصد از زندانیان مواد مخدر را در کشور ما زنان تشکیل دادهاند این آمار در شرایطی است که بسیاری از زنان به علت برچسبهایی که به یک زن معتاد در جامعه زده میشود کمتر به مراکز درمانی مراجعه میکنند و بدین ترتیب اغلب اعتیاد در زنان پنهان مانده و بخش قابل توجهی از جمعیت معتادان زن در آمار گنجانده نمیشوند.
در سالهای اخیر استعمال قلیان در کشور بخصوص در میان خانمهای جوان افزایش یافته است که بیشتر این افراد اغلب سیگاری نیز میباشند که مصرف این مواد اثرات جبران ناپذیری روی چهره و پوست آنان گذاشته که با هیچ آرایش و کرمی قابل پوشاندن نیست.
این دسته از زنان اغلب پیرتر از سن واقعی خود بنظر میرسند و در نواحی دور لب و دور چشم بعلت تأثیر فیزیکی سیگار کشیدن و فرم چهره در حال دودکردن سیگار، چروک های عمیق در چهره آنان نمایان میشود.
آری استعمال این مواد برای قشر آسیب پذیر جامعه ما یک ژست اجتماعی تبدیل شده است وقتی که الگوهای ما همان هنرمندان و الگوهای غربی ماهواره ای باشند نباید توقع این را داشته باشیم که فرزندان ما در این زمینه از الگوهای خود پیروی نکنند. بیاد این حقیقت را پذیرفت غیر از مدل لباس و آریش صورت و مو، مصرف مواد مخدر و سیگار بصورت یک مد از کشورهای غربی تقلید میشود. بنابراین اگر مادهای که در غرب رایج است و از طریق برنامههای ماهواره ای تبلیغ میشود و به ایران بیاید، مسلم است به جهت حفظ کلاس و سبک پرستیژ، بازار مصرف تضمین شدهای دارد، این ویژگی باعث شده مثلا کراک در پارتیها و جمعهای دوستانه، بیشتر رواج پیدا کند و دختران و زنان هم اغلب مصرف کننده آن هستند که با مصرف پی در پی وابستگی بیشتری به این مواد پیدا میکنند.
با توجه به اینکه برنامههای تلویزیونی پخش شده توسط ماهوارهها از مصادیق عینی تهاجم فرهنگی کشورهای غربی هستند و به اشاعه فرهنگ منحط غرب از طریق ترویج بدحجابی و بیحجابی و پوششهای خلاف شئونات اسلامی و رواج مدهای غربی و بی بندوباری میپردازند و تهیه و پخش فیلم های ضد اخلاقی را برای خانواده های مسلمان تبلیغ میکنند، بنظر میرسد که تماشای مستمر این برنامهها در خانواده ها به تدریج قبح آنها را از بین خواهد برد و با اثر گذاری بر مؤلفههای روانشناختی آزمودن های تحقیق، اثر خزنده و نرم خود را داشته و جزء آسیب های پنهان در جامعه مورد بررسی بوده است. بسیاری از پژوهشگران، نوسندگان و دل سوزان فرهنگی به تبعات منفی، تماشای برنامههای فرهنگ ضد دینی اشاره داشتهاند. نتیجه ای که میتوان گرفت این است که اثر گذاری برنامههای ماهوارهای بر زنان جوان و مسن به یک اندازه بوده و سن نمیتواند عامل کنترل کننده یا محافظت کننده باشد و عمده استفاده کنندگان از برنامههای ماهوارهای به طور کلی به یک اندازه احتمالا در معرض خطر و آسیب هستند. از این رو هشدارها برای همگان است و به طور کلی، کلیه آحاد جامعه که مشتاق استفاده از برنامههای ماهوارهای هستند باید آگاه باشند که به لحاظ خانوادگی در معرض خطر بوده و هر چه بیشتر باید با دوری گزیدن از برنامههای ماهواره از چهارچوب امن خانواد خود محافظت کنند، همانطور که میدانیم برنامههای ماهوارهای بر هویت سازی تأکید دارند و تماشای هرچه بیشتر آن موجب تضعیف هویت ملی هر چه بیشتر جوانان جامعه اسلامی میگردد.
با توجه به اینکه خانواده گرانترین کشورهای دنیا، جوامع اسلامی هستند، از طریق رسانههای مختلف دیداری، شنیداری و مکتوب مورد هجمههای فرهنگی شدید میباشند، در این میان تکنولوژی ماهواره از همه خطرناکتر و آسیب زنندهتر است، چنانچه به عقیده تافر« تکنولوژی ماهواره ای، فرهنگ ملی را از هم میپاشاند.» این وسیله به دلیل ویژگی هایی که برای آن برشمرده اند از جمله: پوشش فراگیر، فرامحیطی بودن، چند حسی بودن، قابلیت آموزش غیر تخیلی داشتن، قابلیت تطابق داشتن با فهم عوام و فرا زمان بودن مورد توجه عاملان تهاجم فرهنگی است.
تحقیقات و پروژه های انجام گرفته نشان داده است، استفاده کنندگان از شبکه های ماهوارهای از رضایتمندی کمتری از زندگی و همچین بهداشت روانی نامطلوب تری برخورد دارند، محققان میگویند برنامه های ماهوارهای و گسترش دامنه استفاده از آن در خانواده ها باعث کاهش دامنه زندگی اجتماعی و مدنی شده و افراد زمان کمتری را صرف دوستان و حتی خانواده میکنند و در سازمانهای اجتماعی و امور عمومی نیز کمتر مشارکت میکنند، همچنین باعث خصوصی شدن اوقات فراغت میشوند. پژوهش ها نشان میدهد که میزان استفاده از وسایل الکترونیکی مانند اینترنت موجبات کاهش سرمایه اجتماعی خانواده را در پی داشته است.
اما یک شبکه تلویزیونی سالم که با معیارها و فرهنگ اسلامی همسو و هم راستا باشد میتواند به بهبود زندگی زناشویی و خوشبختی و رضایتمندی از زندگی منجر شود. آری یک شبکه مطلوب باعث تقویت سلامتی و طول عمر میشود و از افزایش سوانح و تصادفات، ایدز، افزایش بیمارهای قلبی، اختلالات روانی، خودکشی، اعتیاد به مواد مخدر و الکل، جرائم خشونت بار و .. جلوگیری میکند و امید به زندگی توأم با خوشنودی و رضایتمندی خاطر را برای مخاطبان به ارمغان می آورد.
منابع:
- آزاد ارمکی، تقی، تحلیل جامعه شناختی از راه های نفوذ فرهنگ غربی در ایران، معاصر، کاب سروش ( مجموعه مقالات) ۱۳۷۵
- الوانی، سیدمهدی و شیروانی، علیرضا. سرمایه اجتماعی، مفاهیم و نظریه ها. اصفهان: مانی ۱۳۷۸
- شاکری نیا، ایرج، سرمایه اجتماعی خانوادگی، رضایتمندی از زندگی زناشویی و بهداشت روانی در نمونه ای از زنان استفاده کننده از شبکه های ماهواره، فصلنامه بانوان شیعه، شماره ۲۵
- نشریه دنیای سلامت، ویژه اعتیاد پیش گیری و درمان، شماره ۱۰۴ ، تیر ۱۳۹۳
